📑 Mục lục bài viết ☰ Quá trình hình thànhKiến trúc và thiết kếHiện vật và bộ sưu tậpPhương pháp trưng bàyKhu trưng bày ngoài trờiTrải nghiệm tham quanGiá trị văn hóa và khoa họcThống kê khách tham quanLời kết…
Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam (BTDTHVN) vừa là một cơ sở khoa học vừa là trung tâm văn hóa, có tính khoa học cao và tính xã hội rộng lớn. Đây là nơi nghiên cứu, sưu tầm, bảo quản, phục chế, trưng bày và giáo dục về những giá trị lịch sử – văn hóa của các dân tộc trong và ngoài nước.
Bảo tàng cung cấp tư liệu nghiên cứu về các dân tộc, đào tạo cán bộ nghiên cứu, nghiệp vụ, quản lý về nhân học bảo tàng và bảo tàng dân tộc học. Ngoài việc tham quan, BTDTHVN còn là nơi tổ chức các chương trình giáo dục văn hóa, hội thảo, triển lãm khoa học phục vụ sinh viên, học giả và khách quốc tế.
Với hơn 54 dân tộc Việt Nam, Bảo tàng trở thành nơi lưu giữ kho tàng văn hóa đa dạng và phong phú, phản ánh cuộc sống vật chất, tinh thần, tín ngưỡng, phong tục tập quán và sáng tạo văn hóa của mỗi dân tộc.
Quá trình hình thành
Ngay từ năm 1981, Nhà nước Việt Nam đã chủ trương hình thành một bảo tàng dân tộc học đặt tại Hà Nội. Công trình Bảo tàng Dân tộc học được phê duyệt ngày 14-12-1987 và được cấp đất xây dựng, với diện tích giai đoạn đầu là 2.500m², tăng lên 9.500m² vào năm 1988, và sau đó được mở rộng toàn bộ lên 3,27 ha vào năm 1990.
Việc chuẩn bị đầu tư bắt đầu từ năm 1986, công tác xây dựng móng triển khai từ cuối năm 1989. Tổng kinh phí xây dựng theo luận chứng kinh tế – kỹ thuật là khoảng 27 tỷ đồng, chưa kể 4 tỷ đồng dành cho sưu tầm hiện vật, tư liệu và tổ chức trưng bày.
Trong nhiều năm, Ban quản lý công trình Bảo tàng và Phòng Bảo tàng là bộ phận của Viện Dân tộc học. Ngày 24-10-1995, Thủ tướng Chính phủ ra quyết định thành lập Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam trực thuộc Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn quốc gia (nay là Viện Khoa học xã hội Việt Nam).
Ngày 12-11-1997, đúng dịp Hội nghị Thượng đỉnh các nước sử dụng tiếng Pháp tại Hà Nội, Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình và Tổng thống Pháp Jacques Chirac cắt băng khai trương Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam.
BTDTHVN tọa lạc trên đường Nguyễn Văn Huyên, quận Cầu Giấy, cách trung tâm Hà Nội khoảng 8 km. Đây vốn là vùng đất ruộng của cư dân địa phương, được quy hoạch xây dựng đồng bộ cùng Bảo tàng, bao gồm các công trình cơ sở hạ tầng mới như đường Nguyễn Văn Huyên và Nguyễn Khánh Toàn.
Kiến trúc và thiết kế
Công trình được kiến trúc sư Hà Đức Lịnh (người dân tộc Tày) thiết kế, kết hợp với nội thất do kiến trúc sư Pháp Véronique Dollfus thực hiện. Bảo tàng có hai khu vực chính:
-
Khu trưng bày trong nhà: Bao gồm nhà trưng bày, văn phòng, thư viện, kho bảo quản hiện vật, các bộ phận kỹ thuật, hội trường… Tổng diện tích 2.480m², trong đó 750 m² dành làm kho hiện vật.
-
Khu trưng bày ngoài trời: Rộng khoảng 2 ha, xây dựng từ 1998 đến 2006, giới thiệu kiến trúc dân gian và các công trình văn hóa của nhiều dân tộc.
Hiện nay, bảo tàng được mở rộng thêm hơn 1 ha đất, nâng tổng diện tích lên gần 4,4 ha, trong đó dự kiến xây dựng tòa nhà 4 tầng mang tên “Nhà Cánh diều” để trưng bày văn hóa các dân tộc Đông Nam Á.
Hiện vật và bộ sưu tập
BTDTHVN lưu giữ hơn 15.000 hiện vật, 42.000 phim kèm ảnh màu, 2.190 phim dương bản, 273 băng ghi âm phỏng vấn, âm nhạc, 373 băng video và 25 đĩa CDRom. Các hiện vật không chỉ là cổ vật đắt tiền mà còn là các vật dụng đời thường như:
-
Con dao, cái gùi, chiếc khố, ống sáo, cái tẩu, tấm chiếu…
-
Đồ gia dụng, nông cụ, nhạc cụ, vũ khí, y phục, trang sức, ngư cụ…
Bảo tàng có 54 bộ sưu tập theo từng dân tộc như Thái, Hmông, Gia Rai… Đồng thời, phân loại theo công dụng: hiện vật tôn giáo, tín ngưỡng, cưới xin, ma chay, các hoạt động tinh thần và xã hội.
Phương pháp trưng bày
BTDTHVN triển khai trưng bày với quan niệm: “Bảo tàng dành cho tất cả mọi người”.
-
Truyền thống kết hợp hiện đại: Lối đi, thang máy, tay vịn cho người già, thương binh, người khuyết tật.
-
Chữ viết dễ đọc: Sử dụng chữ thường, pa nô được treo ở tầm cao phù hợp cho cả thiếu nhi.
-
Đa dạng phương tiện: Hình ảnh, hiện vật, băng video, âm thanh, bản đồ, manơcanh, mô hình, biểu đồ.
-
Hiện vật làm trung tâm: Trưng bày đơn giản, nhấn mạnh vẻ đẹp bình dị của hiện vật, không dùng tranh minh họa, ưu tiên ảnh và băng hình phản ánh sinh hoạt thực tế.
Hiện tại, BTDTHVN trưng bày gần 700 hiện vật khối và 280 ảnh, kết hợp với 97 tủ kính lớn nhỏ. Các hiện vật đều có phụ đề ghi tên, dân tộc và xứ sở sản sinh. Hơn 100 bài viết trên pa nô và tủ kính cung cấp thông tin chi tiết, song song in bằng tiếng Việt, tiếng Anh và tiếng Pháp.
Ánh sáng và thông khí được thiết kế chuyên dụng cho từng hiện vật, đảm bảo bảo quản lâu dài và tăng hiệu quả thẩm mỹ.
Khu trưng bày ngoài trời
Khu ngoài trời rộng khoảng 2 ha giới thiệu 9 công trình kiến trúc dân gian tiêu biểu:
-
Nhà rông của người Ba Na
-
Nhà sàn dài của người Ê Đê
-
Nhà sàn của người Tày
-
Nhà nửa sàn nửa đất của người Dao
-
Nhà trệt lợp ván pơmu của người Hmông
-
Nhà ngói của người Việt
-
Nhà trệt của người Chăm
-
Nhà trình tường của người Hà Nhì
-
Nhà mồ của người Gia Rai
Khu ngoài trời còn có cây xanh, lối đi ngoằn ngoèo, con suối uốn khúc và cầu bắc nối đôi bờ, tạo không gian sống động, giúp du khách trải nghiệm trực quan cuộc sống và văn hóa dân gian.
Trải nghiệm tham quan
-
Tìm hiểu lịch sử và văn hóa 54 dân tộc: Du khách được khám phá từ hiện vật, kiến trúc, đến phong tục tập quán và đời sống tinh thần.
-
Học hỏi từ các chuyên gia: Bảo tàng là trung tâm nghiên cứu dân tộc học, có các chuyên gia, nhà nghiên cứu phục vụ khách tham quan.
-
Tận hưởng không gian kiến trúc độc đáo: Kết hợp phong cách Việt và phương Tây, khuôn viên trong nhà và ngoài trời đều mang tính nghệ thuật cao.
-
Chương trình giáo dục: Hướng dẫn tham quan, workshop, triển lãm tạm thời, giới thiệu văn hóa nước ngoài (đặc biệt là Đông Nam Á).
Giá trị văn hóa và khoa học
BTDTHVN không chỉ là nơi tham quan giải trí mà còn là trung tâm nghiên cứu khoa học:
-
Bảo tồn và lưu giữ kho tàng văn hóa 54 dân tộc Việt Nam.
-
Phục vụ nghiên cứu, đào tạo cán bộ chuyên ngành dân tộc học và bảo tàng học.
-
Giới thiệu văn hóa Việt Nam ra quốc tế, tạo điều kiện hợp tác học thuật và giao lưu văn hóa.
Thống kê khách tham quan
Trong 10 năm đầu mở cửa, bảo tàng đón khoảng 1.200.000 lượt khách, trong đó có hơn 530.000 khách quốc tế từ 40 quốc gia. Số lượng khách tham quan tăng đều qua các năm, ví dụ năm 2007 đạt 337.000 lượt, 6 tháng đầu năm 2008 đạt hơn 210.000 lượt.
Lời kết
Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam là biểu tượng sống động của văn hóa đa dạng, phong phú và sáng tạo của 54 dân tộc Việt Nam. Khi đến Hà Nội, đây là điểm tham quan không thể bỏ qua để hiểu sâu sắc về lịch sử, văn hóa, đời sống và sáng tạo của các cộng đồng dân tộc Việt.
Bảo tàng không chỉ phục vụ khách tham quan mà còn là trung tâm giáo dục, nghiên cứu khoa học và đối ngoại văn hóa, góp phần nâng cao hiểu biết, tôn vinh giá trị văn hóa dân tộc và phát triển du lịch văn hóa tại Việt Nam.